Туберкулез – микобактерия тудыратын жұқпалы ауру. Ол Кох таяқшасы деп те аталады. Бактерия 1882 жылы Берлинде туберкулезді қоздыратын бактерияны бөліп алғанын жариялаған неміс ғалымы Роберт Кохтың есімімен аталған. Осы жаңалығы үшін оған 1905 жылы Нобель сыйлығы берілді. Ақ түймедақ 1908 жылдан бастап туберкулезге қарсы күрестің («ақ обаның»), тазалық пен денсаулықтың символына айналды. Ұлттық госпитальдің профилактика және әлеуметтік- психологиялық көмек бөлімшесінің меңгерушісі ,жоғары санатты терапевт дәрігер Анар Әбдіқұлова осы ауру түрі жайлы төмендегідей мағлұматтар ұсынды.
-Туберкулез – адам ағзасындағы кез келген мүше немесе тіндерге өкпе, тері, сүйек, көз, ми, лимфа түйіндері, ішек, бүйректерге әсер ететін қауіпті ауру. Ең жиі таралған түрі - бұрын тұтыну деп аталатын өкпе туберкулезі. Туберкулезбен тек адам ғана емес, мал (сиыр, ешкі, шошқа, т.б.) да ауырады.
ДДСҰ мәліметтері бойынша жыл сайын әлемде шамамен 10 миллион адам туберкулезбен ауырады. Қазақстанда 2025 жылдың соңына қарай осы аурумен науқастанғандар саны 9,9%-ға төмендеген. Ал 2026 жылы туберкулезбен күрес науқаны «Иә! Біз туберкулезді жеңе аламыз! Қазақстан басшылығы. Инновация және адам күші» деген ұранымен өтуде.
Туберкулез қалай жұғады?
Инфекцияның негізгі -көзі туберкулезді жұқтырған, бактерия тасымалдаушысы болып табылады. Ол адамдардан басқа ауру жануар да болуы мүмкін. Инфекция ауа тамшылары (аэрогенді), қарым-қатынас (ортақ заттар арқылы: ыдыс-аяқ, дәретхана керек-жарақтары және т.б.), алиментарлы жол яғни туберкулезбен ауырған малдың шикі сүт өнімдерін тұтыну кезінде таралады.Өкпе туберкулезімен ауыратын адам сөйлегенде, жөтелгенде, түшкіргенде сілекей және шырыш арқылы қоздырғыш қоршаған ортаға тарайды. Туберкулез микобактериясы инфекцияға өте төзімді. Топырақта алты айға, шикі сүтте екі аптаға, май мен ірімшікте бір жылға дейін өмір сүреді. Ультракүлгін сәулелер туберкулез бактерияларына зиянды, ал қайнатқанда олар үш-бес минут ішінде өледі.
Туберкулез кімге қауіпті?
Туберкулезбен тұрақты ауыратын адам жылына 10-15 адамға дейін жұқтыруы мүмкін. Инкубациялық кезең, яғни алғашқы белгілердің пайда болуына дейінгі уақыт үш айдан бірнеше жылға дейін жалғасады. Тіпті бастапқы кезеңдерінде де белгілер байқалмауы мүмкін. Төмендегі адамдар туберкулез қаупін төндіреді: туберкулезбен ауыратын отбасы мүшелері, екпе алмаған балалар, әлеуметтік аз қамтылған отбасының балалары, қант диабеті, АҚТҚ инфекциясы, қатерлі ісік немесе басқа да ауыр созылмалы аурулары барлар, ішімдік ішіп, темекі шегетін немесе психотроптық заттарды мөлшерден тыс қолданатындар, ұзақ уақыт гормоналды, сәулелік және цитостатикалық терапияны алатын науқастар, түрмеде отырған адамдар, мигранттар, әсіресе қолайсыз аймақтардан келгендер, тұрмысы нашар отбасылар.
Туберкулездің негізгі белгілері
-Туберкулездің спецификалық белгілері жоқ. Ауру бірте-бірте дамығандықтан науқастар ұзақ уақыт бойы медициналық көмекке жүгінбеуі мүмкін. Туберкулездің жалпы белгілері: 2 аптадан аса уақытқа созылатын, басында құрғақ, кейін қақырық бөлетін жөтел, гемоптиз, түнде терлеудің үдеуі, тәбеттің төмендеуі, салмақ жоғалту, әйелдердің етеккір циклінің бұзылуы, кеудедегі ауырсыну, қалтырау, дене қызуының 37,0-ден 37,5°С-қа дейінгі түрі, әлсіздік және жайсыздық. Егер сізде немесе жақын адамыңызда осындай белгілер байқалса, дереу дәрігерге қаралу керек-дейді А.Ертайқызы
Өкпе туберкулезінің диагностикасы
Өкпе туберкулезін анықтау үшін кеуде қуысының рентгенографиясы немесе флюорография жүргізіледі. Қажет болған жағдайда КТ тағайындалады. Ал зертханалық диагностикаға қақырықты талдау және қан анализі кіреді. Жасырын туберкулез инфекциясы мен белсенді туберкулезді диагностикалау үшін қандағы интерферон-гамманы өлшеуге негізделген QuantiFERON сынағы қолданылады. Балалар Манту немесе Диаскин сынамасын тапсырады. Сондай-ақ медициналық көрсеткіштерге негізделген дәрігер тағайындайтын басқа да заманауи тестілеу әдістері бар.
Туберкулезден қалай сақтануға болады?
Аурудың бастапқы кезеңдері симптомсыз өтеді, сондықтан алдын алу шараларына ерекше назар аударған дұрыс. Балалардағы туберкулездің алдын алудың бірінші қадамы вакцинация – БЦЖ вакцинасы (вакцинаны ойлап тапқандардың атымен аталған). Ол нәрестелерді ауыр, кең таралған туберкулезден қорғайды. Екпеге қарсы көрсетілімдері жоқ барлық сау нәрестеге перзентханада өмірге келген 3-5-ші күндері жасалады. Перзентханада БЦЖ вакцинасын алмаған балалар жылына екі рет Манту сынамасы арқылы тексерілуі керек. Екінші буын – иммундық жүйені нығайту, қоршаған ортаның тазалығын сақтау және салауатты өмір салтын ұстану. Қорғаныстың үшінші желісі - бұл ауруды өкпе тінінің ыдырауы және жаппай бактериялар бөлінуі басталғанға дейін, ерте кезеңдерінде анықтауға көмектесетін тұрақты медициналық тексерулер.
Есіңізде болсын: кез келген адам туберкулезбен ауыруы мүмкін. Қалыпты отбасыларының өзінде баланың иммундық жүйесін қадағалап және нығайту өте маңызды. Бұл ережелер өте қарапайым және барлығына қолжетімді. Денеңізді шынықтыру, ашық ауада жаттығу жасау және спортпен айналысу, дәрумендері бар құнарлы диета қолдану, жағымсыз әдеттерден бас тарту, жеке бастың гигиенасы мен қоғамдық отада тазалық сақтау. Кеуде қуысын рентгенге түсіруден қорықпай, туберкулездің алдын алуымыз керек-дейді А.Әбдіқұлова.
